Debaty sejmoweXIII Kadencja

Interpelacja w sprawie opodatkowania przychodów podmiotu z siedzibą poza granicami Polski z tytułu uzyskiwania w naszym kraju dochodów z odsetek w świetle zawartych umów międzynarodowych

   Szanowny Panie Premierze! W związku z niejednoznacznymi postanowieniami ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych zwracam się do pana premiera z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie opodatkowania przychodów podmiotu z siedzibą poza granicami RP z tytułu uzyskiwanych na terytorium RP dochodów z odsetek w świetle zawartych umów międzynarodowych.    Przepisy większości umów pomiędzy RP a innymi państwami stanowią, że odsetki powstające w jednym z umawiających się państw wypłacane podmiotowi z siedzibą w drugim państwie mogą być opodatkowane w tym drugim państwie. W związku z tym, że przepisy obowiązującej w Polsce ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przewidują opodatkowanie odsetek otrzymywanych przez osoby zagraniczne od podmiotów mających siedzibę w Polsce, powstaje do rozstrzygnięcia problem, czy to podatnicy decydują o tym, gdzie płacony jest podatek od odsetek, czy też przepisy prawa polskiego - w kwestii miejsca powstania obowiązku podatkowego - decydują o tym miejscu.    Ponadto często zdarza się, że strony umowy kredytu lub pożyczki postanawiają o kapitalizacji odsetek. Wówczas powstają kolejne problemy: kiedy skapitalizowane odsetki u podatnika zaciągającego kredyt lub pożyczkę mającego siedzibę w Polsce stanowią koszt uzyskania przychodów dla celów podatku dochodowego, a także kiedy w tej sytuacji powstaje obowiązek poboru podatku od odsetek skapitalizowanych należnych podmiotowi mającemu siedzibę za granicą.    W moim przekonaniu kluczowe znaczenie dla określenia momentu powstania obowiązku pobrania przez polski podmiot (będący płatnikiem podatku) podatku od przedmiotowych odsetek ma przepis art. 26 ust. 1 ustawy. Stanowi on, że podatek należy pobierać w dniu dokonania wypłaty - tu odsetek. Jeżeli zatem wypłata tych odsetek nie następuje, choć ma miejsce ich kapitalizacja - nie może być mowy o obowiązku pobrania podatku od należności niewypłaconej podmiotowi zagranicznemu. Obowiązek poboru podatku należy bowiem odróżnić od obowiązku podatkowego. Powstanie obowiązku podatkowego nie jest bowiem równoznaczne - co do momentu - z obowiązkiem poboru podatku.    Kapitalizacja odsetek od pożyczek (inaczej niż od lokat) nie oznacza ich wypłaty wierzycielowi ani postawienia tych odsetek do jego dyspozycji. Zmienia się jedynie charakter zobowiązania pożyczkobiorcy względem pożyczkodawcy. Wygasa zobowiązanie pożyczkobiorcy z tytułu odsetek, zwiększa się natomiast zobowiązanie z tytułu pożyczki. Innymi słowy, odsetki przekształcają się w zobowiązanie główne - tj. zobowiązanie z tytułu pożyczki. Dopiero spłata tego zobowiązania powoduje, że ta spłata może obejmować także jego część powstałą w wyniku kapitalizacji odsetek. Wówczas powstanie obowiązek poboru podatku od tej części spłacanego zobowiązania, które odpowiada skapitalizowanym odsetkom. Należy podkreślić, że spłaty zobowiązania z tytułu pożyczki nie można utożsamiać ze spłatą zobowiązania z tytułu odsetek; te ostatnie nie występują od dnia ich kapitalizacji.    Odrębnym problemem jest moment uznawania skapitalizowanych odsetek od pożyczek (kredytów) na koszt podatkowy u polskiego pożyczkobiorcy. Ustawa nie rozstrzyga jednoznacznie, czy koszt podatkowy powstaje w momencie poniesienia wydatku na spłatę skapitalizowanych odsetek, czy w momencie kapitalizacji odsetek. W art. 16 ust. 1 pkt 10 w lit. a) postanowiono, że nie uważa się za koszt podatkowy wydatków na spłatę pożyczek, z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek. Takie sformułowanie nie przesądza terminu zaliczenia tych odsetek do kosztów podatkowych dopiero w dniu dokonania wypłaty części (całości) zobowiązania powstałego w wyniku kapitalizacji odsetek. Przeciwnie, stanowi, że spłata zobowiązania z tytułu pożyczki, bez względu na sposób powstania zobowiązania, nie stanowi kosztu podatkowego. To jednak nie oznacza, że skapitalizowane odsetki nie są takim kosztem. Są nim, tyle że - moim zdaniem - nie w momencie spłaty zobowiązania, lecz w momencie kapitalizacji. Przemawia za tym przepis art. 16 ust. 1 pkt 11 ustawy, stanowiący, iż nie uważa się też za koszt podatkowy naliczonych, lecz niezapłaconych odsetek od zobowiązań, w tym od pożyczek. Biorąc pod uwagę, że kapitalizacja odsetek powoduje wykonanie zobowiązania z tego tytułu, należy uznać je za zrealizowane (u odbiorcy powstaje obowiązek podatkowy) i zaliczyć do kosztów podatkowych w dniu kapitalizacji.    Biorąc pod uwagę liberalizację prawa dewizowego i dopływ do Polski kapitału pożyczkowego, jak również brak jednoznaczności w przepisach podatkowych w podniesionych wyżej kwestiach, uważam, że konieczne są zmiany tych przepisów w kierunku zapewniającym ich jasność, z uwzględnieniem postanowień umów bilateralnych. Zanim to jednak nastąpi, wobec różnorodnych stanowisk organów podatkowych, a szczególnie inspektorów kontroli skarbowej, jak również krańcowo odmiennego orzecznictwa sądowego, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:    1. Czy użycie w umowach o unikaniu podwójnego opodatkowania sformułowań ˝może być opodatkowany w drugim państwie˝ oznacza, iż to podatnik decyduje, w którym państwie będą opodatkowane przedmiotowe odsetki?    2. W którym momencie skapitalizowane odsetki od pożyczek (kredytów) stanowią koszt uzyskania przychodów u pożyczkobiorcy (pożyczkodawcy) - w momencie kapitalizacji czy spłaty zadłużenia głównego w części pochodzącej ze skapitalizowanych odsetek?    3. Kiedy powstaje obowiązek poboru podatku od skapitalizowanych odsetek należnych podmiotowi zagranicznemu - w momencie kapitalizacji (tj. zwiększenia zadłużenia) czy w momencie faktycznej spłaty tego zadłużenia (fizycznej wypłaty odsetek skapitalizowanych)?    Poseł Romuald Ajchler    Warszawa, dnia 8 lutego 1999 r.