Debaty sejmoweXIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wydania licencji na prowadzenie kas oszczędnościowo-budowlanych

   Ustawa z dnia 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe (DzU nr 85, poz. 538) została ogłoszona w Dzienniku Ustaw z dnia 28 lipca 1997 r. i stosownie do brzmienia art. 19 weszła w życie po upływie 3 miesięcy od tej daty (z wyjątkiem art. 17, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 1998 r.). Wejście w życie tej ustawy umożliwiło zawiązanie spółek (stosownie do art. 2 powołanej ustawy kasy oszczędnościowo-budowlane są bankami tworzonymi i działającymi w formie spółek akcyjnych) i podjęcie przez nie przewidzianego przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (DzU nr 140, poz. 939) postępowania zmierzającego do uzyskania zezwoleń Komisji Nadzoru Bankowego na utworzenie banku, a następnie na rozpoczęcie przez niego działalności.    Z informacji uzyskanych z Komisji Nadzoru Bankowego wynika, że kilka spółek złożyło wnioski o wydanie stosownych zezwoleń, które są przez tę komisję rozpatrywane. Jednakże z uwagi na liczne, aczkolwiek całkowicie uzasadnione, uwarunkowania towarzyszące utworzeniu nowego banku jest to proces długotrwały. Ponadto nasuwa się szereg zasadniczych wątpliwości co do wielu aspektów zamierzonej działalności kas oszczędnościowo-budowlanych.    Najistotniejszym problemem rzutującym na przyszły program działalności kas oszczędnościowo-budowlanych, a zarazem uniemożliwiającym Komisji Nadzoru Bankowego zakończenie prowadzonego procesu licencyjnego, jest brak ustawowego zapewnienia mającym powstać kasom oszczędnościowo-budowlanym warunków bezpiecznego działania. Stwarza to realne ryzyko utraty płynności finansowej przez kasy, a tym samym nie gwarantuje bezpieczeństwa uczestnikom oszczędzania w tym systemie.    Omawiany system oszczędnościowy opiera się na zamkniętym obiegu środków depozytowo-kredytowych. Oznacza to, że funkcjonowanie kasy zależy od ciągłego napływu nowych uczestników, zapewniających środki na sfinansowanie zobowiązań wobec ich poprzedników. Takie założenie wymusza wprowadzenie odpowiednich regulacji minimalizujących ryzyko wystąpienia braku środków na wypłatę kredytów. Stąd też w tego rodzaju kasach funkcjonujących w Niemczech uprawnienie do uzyskania kredytu nie ma charakteru roszczenia terminowego. Klient kasy musi się liczyć z możliwością wystąpienia w kasie przejściowego braku środków finansowych i odroczenia spodziewanego terminu uzyskania kredytu. Tymczasem w ustawie uchwalonej w naszym kraju przepis art. 9 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe obliguje kasę do określenia już w zawieranej umowie docelowego oszczędzania terminu wypłacenia kredytu, stanowiąc jednocześnie w ust. 2, iż umowa docelowego oszczędzania nie może zawierać ograniczeń w obowiązku kasy do udzielenia kredytu mieszkaniowego, jeżeli oszczędzający wypełni określone w umowie warunki. Oznaczałoby to, że kasa zobowiązana byłaby do bezwarunkowego wypłacenia kredytu każdemu oszczędzającemu, spełniającemu warunki określone w umowie.    Dla bezpiecznego funkcjonowania kasy niezbędne jest zapewnienie możliwości przesunięcia terminu wypłaty kredytu w razie przejściowego braku środków finansowych. Przepisy obecnie obowiązującej ustawy takiej możliwości nie stwarzają, z kolei zaś zawarcie stosownego zastrzeżenia w umowie docelowego oszczędzania pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z ustawą, naruszając powołany już wyżej art. 9 ust. 2.    Na powyższe zagrożenie zwrócił uwagę także Federalny Urząd Nadzoru ds. Kredytów w Berlinie, od opinii którego - zgodnie z art. 31 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo bankowe (DzU nr 140, poz. 939) - uzależniona jest możliwość udziału niemieckich kas w tworzeniu analogicznych inicjatyw w Polsce.    W wyrażonej w dniu 30 lipca 1998 r. ocenie dopuszczalności udziału niemieckich kas oszczędnościowo-budowlanych w tworzeniu polskich kas niemiecki urząd nadzoru stwierdza m.in.: ˝Jeżeli kasy oszczędnościowo-budowlane byłyby rzeczywiście zobowiązane do przyrzeczenia momentu wypłaty kredytu, a tym samym do przyrzeczenia stałego momentu przydziału kredytu, wtedy mechanizm wyrównawczy - niezbędnie konieczny do trwałej zdolności do funkcjonowania kolektywnych systemów oszczędzania celowego - pomiędzy wpływem środków pieniężnych a wypływającymi środkami zostałby zachwiany. W takich warunkach kolektywne systemy oszczędzania celowego w krótkim czasie osłabiłyby się. Stąd też w sposób wyraźny zabroniono niemieckim kasom oszczędnościowo-budowlanym zgodnie z § 4 ust. 5 BSpKG, aby te przed przydziałem kredytu zobowiązywały się do wypłaty sumy oszczędnościowo-budowlanej w określonym momencie (...). Jednakże nie mógłbym dopuścić udziału niemieckich kas oszczędnościowo-budowlanych w polskich kasach oszczędnościowo-budowlanych, gdyby polskie kasy oszczędnościowo-budowlane rzeczywiście były zobowiązane już przy zawieraniu umowy podjąć zobowiązanie wypłaty pożyczki w określonym momencie. W takim przypadku polski system oszczędnościowo-budowlany prawdopodobnie nie byłby zdolny do trwałego funkcjonowania˝.    Ta zasadnicza dla omawianego systemu kwestia jest przedmiotem dalszych konsultacji pomiędzy Komisją Nadzoru Bankowego a nadzorem niemieckim. W tej sytuacji brak jest przesłanek do uznania, że założyciele wypełnili warunek, o którym mowa w art. 31 ust. 2 pkt 4 ustawy Prawo bankowe (DzU nr 140, poz. 939), zgodnie z którym wniosek do Komisji Nadzoru Bankowego o wydanie zezwolenia na utworzenie banku powinien zawierać opinię właściwych władz nadzorczych kraju siedziby wnioskodawcy, jeżeli założycielem jest bank zagraniczny.    Opisaną powyżej sytuację pogarsza dodatkowo brak w ustawie przepisów w zakresie:    1) regulacji systemu finansowego kas,    2) szczególnego sprawowania nadzoru nad kasami,    3) wskazania źródeł finansowania zobowiązań kredytowych w przypadku utraty płynności kas.    W tych okolicznościach niezbędne jest wprowadzenie do ustawy szeregu regulacji zapewniających podniesienie bezpieczeństwa działalności kas, a tym samym zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom oszczędzania w kasach oszczędnościowo-budowlanych. Złożony w Sejmie projekt nowelizacji ustawy z dnia 5 czerwca 1997 r. o kasach oszczędnościowo-budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe wprowadza mechanizmy, które mają zapobiec wskazanym wyżej zagrożeniom. Ponadto projekt ten zawiera inne niezbędne dla bezpiecznego funkcjonowania kas zapisy, dotyczące m.in. poprawy jakości zabezpieczenia hipotecznego oraz określenia zasad wyceny wartości nieruchomości, na których mają być ustanowione hipoteki zabezpieczające kredyty udzielane przez kasę. Według oceny Komisji Nadzoru Bankowego wprowadzenie w życie nowelizacji omawianej ustawy stworzy podstawy do dopuszczenia do działalności w Polsce przedsiębiorstw bankowych w postaci kas oszczędnościowo-budowlanych.    Minister    Leszek Balcerowicz    Warszawa, dnia 2 grudnia 1998 r.